EUSKADIRI BURUZ
NEGOZIO-BIDAIAK
ERABILGARRIAK
SEKTORE PROFESIONALA
HELMUGA HAUTATU
ARABAKO HELMUGAK
Arabako LautadaLurralde historikoaren erdi-erdian kokatuta, Arabako Lautada erromes eta merkatari askoren igarobide izan da betidanik. 11 udalerrik osatzen dute, eta, inguruan mendizerra eta tontor ugari dituen arren, orografia laua dauka; Zadorra ibaiak zeharkatzen du paisaia ederrez osatutako lur-sail zabala.
Hala, naturguneak dira nagusi Arabako Lautadan. Iparraldean, Elgea eta Urkilako mendilerroak ikus ditzakegu, eta, horrez gainera, Uribarri Ganboa urtegiaren ertzean, Garaioko parkea gailentzen da. Aisialdirako gune aparta da, zelai berdez inguratuta eta bainua hartzeko aproposa. Mendebaldean, Badaiako mendikatearekin egingo dugu topo, eta hegoaldean, berriz, Iturrietako eta Gasteizko mendiak ditugu.
Estibalizko santutegia, Euskal Herriko arte erromanikoaren eredu bikaina
Bestalde, ondare historiko eta kultural aberatsa du eskualde honek. Estibalizko santutegia, Euskal Herriko arte erromanikoaren monumentu adierazgarrienetako bat, aurkituko dugu Arabako Lautadaren bihotzean, Gasteizko kanpoaldean. Erdi Aroko gotorlekuak ere topa ditzakegu Arabako hiriburuaren inguruetan, Mendoza eta Martiodako dorreak, esaterako.
Duda barik, Gasteiz dugu Arabako Lautadako biztanle-entitaterik garrantzitsuena. Gune berde zabalak, oinezkoentzako kaleak, Erdi Aroko hirigune zaharberritua eta garapen orekatua: ezaugarri horiek bihurtu dute Gasteiz Europan bizi-kalitaterik onenetakoa eskaintzen duen hirietako bat.
Arabako Lautadaren mendebaldean, berriz, Agurainek bereganatzen ditu begirada gehien. Erdi Aroko alde zaharra eta hainbat jauregi ondo gorde ditu herri horrek. Hori aprobetxatzeko, denboran atzera egingo dugu historiaurrera arte eta orduko monumentu megalitiko bikainak, Aizkomendi eta Sorginetxe trikuharriak, ikusiko ditugu Egilatzen eta Arrizabalagan hurrenez hurren. Iparralderago, Zalduondo da Lautadako beste interesguneetako bat. San Adriango tunela igarota, Gipuzkoatik zetozen erromesak herri horretara iristen ziren. Egun, Zalduondoko inauteriek eta Markitosek, jaiotako pertsonaia ezagunak, ospe handia dute gurean.
Hala, naturguneak dira nagusi Arabako Lautadan. Iparraldean, Elgea eta Urkilako mendilerroak ikus ditzakegu, eta, horrez gainera, Uribarri Ganboa urtegiaren ertzean, Garaioko parkea gailentzen da. Aisialdirako gune aparta da, zelai berdez inguratuta eta bainua hartzeko aproposa. Mendebaldean, Badaiako mendikatearekin egingo dugu topo, eta hegoaldean, berriz, Iturrietako eta Gasteizko mendiak ditugu.
Estibalizko santutegia, Euskal Herriko arte erromanikoaren eredu bikaina
Bestalde, ondare historiko eta kultural aberatsa du eskualde honek. Estibalizko santutegia, Euskal Herriko arte erromanikoaren monumentu adierazgarrienetako bat, aurkituko dugu Arabako Lautadaren bihotzean, Gasteizko kanpoaldean. Erdi Aroko gotorlekuak ere topa ditzakegu Arabako hiriburuaren inguruetan, Mendoza eta Martiodako dorreak, esaterako.
Duda barik, Gasteiz dugu Arabako Lautadako biztanle-entitaterik garrantzitsuena. Gune berde zabalak, oinezkoentzako kaleak, Erdi Aroko hirigune zaharberritua eta garapen orekatua: ezaugarri horiek bihurtu dute Gasteiz Europan bizi-kalitaterik onenetakoa eskaintzen duen hirietako bat.
Arabako Lautadaren mendebaldean, berriz, Agurainek bereganatzen ditu begirada gehien. Erdi Aroko alde zaharra eta hainbat jauregi ondo gorde ditu herri horrek. Hori aprobetxatzeko, denboran atzera egingo dugu historiaurrera arte eta orduko monumentu megalitiko bikainak, Aizkomendi eta Sorginetxe trikuharriak, ikusiko ditugu Egilatzen eta Arrizabalagan hurrenez hurren. Iparralderago, Zalduondo da Lautadako beste interesguneetako bat. San Adriango tunela igarota, Gipuzkoatik zetozen erromesak herri horretara iristen ziren. Egun, Zalduondoko inauteriek eta Markitosek, jaiotako pertsonaia ezagunak, ospe handia dute gurean.
Mendebaldeko HaranakAraba mendebaldeko haranetan, paisaia ezberdinek erabat txundituta utziko dute bisitaria. Landa giroko herrixkak han-hemenka topa ditzakegu urteen joan-etorrian apenas aldatu diren lur horietan, industrializazioak eragin txikia izan baitu inguruotan. Iparraldean, Zuia eta Aiara eskualdeak daude, ur-jauzi freskagarriak eta dorretxe trinkoak dituzten ibarrak, eta hegoaldean, berriz, Gesaltza Añanako gatzagek eta Valderejo Parke Naturaleko haizpitarte ikusgarriek paisaia bitxiak marrazten dituzte.
Zuia dugu Gasteiztik hurbilen dagoen eskualdea. Gorbeiako Parke Naturalaren mendi-adarretan kokatuta, ibilaldiak eta mendiko beste hainbat kirol egiteko aukera paregabea du bisitariak inguru horretan. Zuia eta Aiara eskualdeen artean, berriz, Urduña aurkituko dugu, Bizkaikoa izanagatik Arabako lurretan dagoen hiria. Handik oso gertu dago Nerbioi ibaiaren iturburua, eta, Delika arroilako begiratokitik, ikuskizun bikaina eskaintzen du: urak 300 metro egiten ditu behera, lurra berriro jo arte.
Gotorleku eta eraikin bikaineko lurraldea
Aiara eskualdea Arabaren ipar-ekialdeko muturrean dago. Historian garrantzi handiko igarobide izan da, Gaztelako eta Kantaurialdeko haranak lotzen baititu. Gotorleku eta eraikin bikaineko lurralde honetan, Kexaa herrian aialatarren oinetxea ikustea merezi du. Horrez gainera, nabarmentzekoak dira Arespalditza, Amurrio eta Laudio; Araban biztanle kopuru gehien dituzten udalerrietan bigarrena da azken hori.
Hegoaldean, berriz, Gobiaraneko ibarra dugu. Atlantikoko eta Mediterraneoko paisaien arteko trantsiziogunea da eta benetan inguru bitxiak topa ditzakegu bertan, Gesaltza Añanan, esaterako. Gatza erauzteko instalazioak, egurrezko egitura zuriak, hainbat mailatan antolatuta daude lurrazaleko gorabeherak aprobetxatuz, eta antzina ura lurrunduz gatza nola lortzen zuten ikus daiteke larrainotan.
Bestalde, naturarekin harreman zuzena izateko, Valderejoko Parke Naturalera joan gaitezke. Aisialdirako leku aproposa da, eta inguruko bazter eta txoko guztiak ezagutzeko aukera paregabea du bisitariak bederatzi bidezidorretan barrena murgilduz gero. Horien artean, Puron ibaiaren ibilbideari jarraitzen diona zinez azpimarragarria da, ur-jauziz eta putzuz josita baitago. Gainera, burua altxatuz gero, sai arrea ikusiko dugu hegan, janari bila.
Zuia dugu Gasteiztik hurbilen dagoen eskualdea. Gorbeiako Parke Naturalaren mendi-adarretan kokatuta, ibilaldiak eta mendiko beste hainbat kirol egiteko aukera paregabea du bisitariak inguru horretan. Zuia eta Aiara eskualdeen artean, berriz, Urduña aurkituko dugu, Bizkaikoa izanagatik Arabako lurretan dagoen hiria. Handik oso gertu dago Nerbioi ibaiaren iturburua, eta, Delika arroilako begiratokitik, ikuskizun bikaina eskaintzen du: urak 300 metro egiten ditu behera, lurra berriro jo arte.
Gotorleku eta eraikin bikaineko lurraldea
Aiara eskualdea Arabaren ipar-ekialdeko muturrean dago. Historian garrantzi handiko igarobide izan da, Gaztelako eta Kantaurialdeko haranak lotzen baititu. Gotorleku eta eraikin bikaineko lurralde honetan, Kexaa herrian aialatarren oinetxea ikustea merezi du. Horrez gainera, nabarmentzekoak dira Arespalditza, Amurrio eta Laudio; Araban biztanle kopuru gehien dituzten udalerrietan bigarrena da azken hori.
Hegoaldean, berriz, Gobiaraneko ibarra dugu. Atlantikoko eta Mediterraneoko paisaien arteko trantsiziogunea da eta benetan inguru bitxiak topa ditzakegu bertan, Gesaltza Añanan, esaterako. Gatza erauzteko instalazioak, egurrezko egitura zuriak, hainbat mailatan antolatuta daude lurrazaleko gorabeherak aprobetxatuz, eta antzina ura lurrunduz gatza nola lortzen zuten ikus daiteke larrainotan.
Bestalde, naturarekin harreman zuzena izateko, Valderejoko Parke Naturalera joan gaitezke. Aisialdirako leku aproposa da, eta inguruko bazter eta txoko guztiak ezagutzeko aukera paregabea du bisitariak bederatzi bidezidorretan barrena murgilduz gero. Horien artean, Puron ibaiaren ibilbideari jarraitzen diona zinez azpimarragarria da, ur-jauziz eta putzuz josita baitago. Gainera, burua altxatuz gero, sai arrea ikusiko dugu hegan, janari bila.
Arabako ErrioxaHarresidun herrixkekin eta ardandegiekin tartekatzen diren mahasti ilarek marrazten dute Arabako lurralde historikoaren eskualderik ezagunena. Lur horietan ekoizten dituzte Errioxa Jatorri Izeneko ardoak. Tempranillo mahats motari eta inguru horretako ezaugarri geografiko eta klimatologikoei esker, nazioartean entzute handia erdietsi duten kalitatezko ardoa egiten dute eta, ondorioz, ardogintzaren kultura guztiz errotuta dago Arabako Errioxa osoan.
Kantabriar mendikatearen magalean, 12.000 hektarea mahasti daude Ebro ibaiaren ertzera arte. Arabako Errioxako paisaian berde kolore bizia nagusitzen da udaberrian, eta urre-gorri kolorea udazkenean. Lur emankor hauetan, mahatsondoak landatzeko baldintza ezin hobeak daude eta 200 ardandegik baino gehiagok ardorik gozoenak sortzen dituzte, ardozaleen gozagarri.
Arabako Errioxa ongi moldatu da, gainera, garai berrietara. Ardoa egiteko, tradizioa eta teknologia alorreko aurrerapenak ederki uztartzen jakin du eskualde honek. Azken urteotan, ardandegi berriak eraiki dituzte eta horietako batzuk ikusgarriak dira benetan, abangoardiako arkitekturari dagozkion diseinu berritzaileak dituztelako: Ysios eta Baigorri upategientzat, esaterako, Santiago Calatravak eta Iñaki Aspiazuk egin dute lan. Marques de Riscalek, bestalde, ardoaren inguruko gunea eraiki du, Frank Gehry maisuaren zuzendaritzapean. Zalantzarik gabe, ardoak dastatzea eta ardandegietara bisitak egitea dira egun eskualdearen erakargarri turistiko nagusienak, Arabako Errioxak gordetzen duen arte eta arkitektura ondare baliotsua (harresidun hiribilduak, oinetxeak eta historiaurreko aztarnak, tartean) ahaztu barik.
Historia aberatseko eskualdea
Arabako Errioxa osatzen duten 15 udalerrietatik Laguardia azpimarratuko dugu, eskualdeko burua delako. Muino baten gainean kokatuta dagoen herri honek berebiziko garrantzia izan zuen Erdi Aroan, arlo militarrean eta merkataritzan. Egun, harresiaren zenbait zatik eta hiribildura sartzeko hainbat atek zutik diraute. Gainera, azpimarratzekoak dira XVI., XVII. eta XVIII. mendeetako etxe dotoreak. Santa Maria de los Reyes elizaren portada gotikoa, esaterako, Estatuan bakanetakoa dugu, polikromia modu ezin hobean gorde duelako.
Bestalde, Arabako hegoaldean gizakia aspalditik bizi izan dela argi eta garbi erakusten dute han aurkitu dituzten historiaurreko aztarnek. Laguardiatik oso hurbil, Hoya Burdin Aroko herrixka nabarmentzen da eta Bilarren, berriz, Artadia eta Sorginaren Txabola trikuharri ikusgarriak daude, besteak beste.
Leza, Eltziego, Oion, Lapuebla de Labarca eta Labastida dira Arabako Errioxako beste interesguneetako batzuk. Azken herri hori Toloño mendiaren babesean dago eta mendizale asko joan ohi da tontor horretara, izan ere, gailurretik ikuspegi bikaina dago: Ebro ibaia ikusten da, bere joanean. Badira harresidun erdiguneak dituzten beste herri txiki eta xarmangarriak ere, Buradon Gatzaga esaterako. Horiek guztiak ardoaren zaporea duen eskualde oparo honen historia biziaren lekuko dira.
Kantabriar mendikatearen magalean, 12.000 hektarea mahasti daude Ebro ibaiaren ertzera arte. Arabako Errioxako paisaian berde kolore bizia nagusitzen da udaberrian, eta urre-gorri kolorea udazkenean. Lur emankor hauetan, mahatsondoak landatzeko baldintza ezin hobeak daude eta 200 ardandegik baino gehiagok ardorik gozoenak sortzen dituzte, ardozaleen gozagarri.
Arabako Errioxa ongi moldatu da, gainera, garai berrietara. Ardoa egiteko, tradizioa eta teknologia alorreko aurrerapenak ederki uztartzen jakin du eskualde honek. Azken urteotan, ardandegi berriak eraiki dituzte eta horietako batzuk ikusgarriak dira benetan, abangoardiako arkitekturari dagozkion diseinu berritzaileak dituztelako: Ysios eta Baigorri upategientzat, esaterako, Santiago Calatravak eta Iñaki Aspiazuk egin dute lan. Marques de Riscalek, bestalde, ardoaren inguruko gunea eraiki du, Frank Gehry maisuaren zuzendaritzapean. Zalantzarik gabe, ardoak dastatzea eta ardandegietara bisitak egitea dira egun eskualdearen erakargarri turistiko nagusienak, Arabako Errioxak gordetzen duen arte eta arkitektura ondare baliotsua (harresidun hiribilduak, oinetxeak eta historiaurreko aztarnak, tartean) ahaztu barik.
Historia aberatseko eskualdea
Arabako Errioxa osatzen duten 15 udalerrietatik Laguardia azpimarratuko dugu, eskualdeko burua delako. Muino baten gainean kokatuta dagoen herri honek berebiziko garrantzia izan zuen Erdi Aroan, arlo militarrean eta merkataritzan. Egun, harresiaren zenbait zatik eta hiribildura sartzeko hainbat atek zutik diraute. Gainera, azpimarratzekoak dira XVI., XVII. eta XVIII. mendeetako etxe dotoreak. Santa Maria de los Reyes elizaren portada gotikoa, esaterako, Estatuan bakanetakoa dugu, polikromia modu ezin hobean gorde duelako.
Bestalde, Arabako hegoaldean gizakia aspalditik bizi izan dela argi eta garbi erakusten dute han aurkitu dituzten historiaurreko aztarnek. Laguardiatik oso hurbil, Hoya Burdin Aroko herrixka nabarmentzen da eta Bilarren, berriz, Artadia eta Sorginaren Txabola trikuharri ikusgarriak daude, besteak beste.
Leza, Eltziego, Oion, Lapuebla de Labarca eta Labastida dira Arabako Errioxako beste interesguneetako batzuk. Azken herri hori Toloño mendiaren babesean dago eta mendizale asko joan ohi da tontor horretara, izan ere, gailurretik ikuspegi bikaina dago: Ebro ibaia ikusten da, bere joanean. Badira harresidun erdiguneak dituzten beste herri txiki eta xarmangarriak ere, Buradon Gatzaga esaterako. Horiek guztiak ardoaren zaporea duen eskualde oparo honen historia biziaren lekuko dira.
GasteizArabako eta Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) hiriburua da Gasteiz. Lurralde historikoaren erdigunean dago eta EAEko erakunde garrantzitsuenak bertan daude: Lehendakaritza Ajuria Enean, Eusko Jaurlaritzaren egoitza Lakuan eta Eusko Legebiltzarra. Hala, Gasteiz jarduera administratiboaren erdigune da.
Horrez gainera, hiri monumentala dugu. Hirigune historikoa, esaterako, Monumentu Multzo izendatu zuten 1997an. Trazatu gotikoa eta karrika estuetan barrena dauden etxetzar eta jauregiak ederki asko gorde ditu hiriak urteen joan-etorrian. Nabarmentzekoak dira alde zaharreko lau elizak: Santa Maria katedrala edo katedral zaharra, hirigunearen goiko aldean topatuko dugun eliza; San Pedro eta San Bizente elizak, eta San Migel parrokia. Azken horretan gurtzen dute Andre Maria Zuria, Gasteizko zaindaria.
Amabirjinaren izena daraman plaza San Migel elizaren azpian dago. Gasteiztarren eguneroko bizitzaren erdigune dugu, eta gainera, oso leku ezaguna da; izan ere, Andre Maria Zuriaren jaiak bertan hasten dira abuztuaren hasieran, Zeledonen jaitsierarekin. Plaza Berria, 1984an monumentu artistiko-historiko izendatu zuten enparantza, handik oso gertu dago. Arkupez inguratuta dago udaletxea hartzen duen plaza eta bertan hasten da zabalgune neoklasikoa. Handik abiatuta oinezkoentzako kaleak aurkituko ditu bisitariak, eta horietan merkataritza giro bizia egon ohi da.
Berdegune handiak
Hirigintza eta ingurumena ongi uztartzen jakin du EAEko hiriburuak. Estatuan inguru berde gehien duen hirietako bat da Gasteiz, biztanle bakoitzeko 40 metro karratuko gune berdea baitago aisialdirako. Erdigunetik kilometro gutxira daude Gasteizko eraztun berdea osatzen duten lau naturguneak; Olarizu, Armentia, Salburua eta Zabalgana. Hirigunea eta landagunea lotzeko balio dute, eta ekologiaren eta paisaiaren aldetik garrantzi handia dute.
Bestalde, kultura eskaintza zabala dago Gasteizen. Kultur etxe eta museo ugari daude, tartean Artium Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoa. Egitarau oparoan hainbat kultura-jarduera azpimarratzeko modukoak dira; Euskal Zinemaren Astea, Udaberriko Artisautza Azoka eta Nazioarteko Jazz Jaialdia, esate baterako.
Horrez gainera, hiri monumentala dugu. Hirigune historikoa, esaterako, Monumentu Multzo izendatu zuten 1997an. Trazatu gotikoa eta karrika estuetan barrena dauden etxetzar eta jauregiak ederki asko gorde ditu hiriak urteen joan-etorrian. Nabarmentzekoak dira alde zaharreko lau elizak: Santa Maria katedrala edo katedral zaharra, hirigunearen goiko aldean topatuko dugun eliza; San Pedro eta San Bizente elizak, eta San Migel parrokia. Azken horretan gurtzen dute Andre Maria Zuria, Gasteizko zaindaria.
Amabirjinaren izena daraman plaza San Migel elizaren azpian dago. Gasteiztarren eguneroko bizitzaren erdigune dugu, eta gainera, oso leku ezaguna da; izan ere, Andre Maria Zuriaren jaiak bertan hasten dira abuztuaren hasieran, Zeledonen jaitsierarekin. Plaza Berria, 1984an monumentu artistiko-historiko izendatu zuten enparantza, handik oso gertu dago. Arkupez inguratuta dago udaletxea hartzen duen plaza eta bertan hasten da zabalgune neoklasikoa. Handik abiatuta oinezkoentzako kaleak aurkituko ditu bisitariak, eta horietan merkataritza giro bizia egon ohi da.
Berdegune handiak
Hirigintza eta ingurumena ongi uztartzen jakin du EAEko hiriburuak. Estatuan inguru berde gehien duen hirietako bat da Gasteiz, biztanle bakoitzeko 40 metro karratuko gune berdea baitago aisialdirako. Erdigunetik kilometro gutxira daude Gasteizko eraztun berdea osatzen duten lau naturguneak; Olarizu, Armentia, Salburua eta Zabalgana. Hirigunea eta landagunea lotzeko balio dute, eta ekologiaren eta paisaiaren aldetik garrantzi handia dute.
Bestalde, kultura eskaintza zabala dago Gasteizen. Kultur etxe eta museo ugari daude, tartean Artium Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoa. Egitarau oparoan hainbat kultura-jarduera azpimarratzeko modukoak dira; Euskal Zinemaren Astea, Udaberriko Artisautza Azoka eta Nazioarteko Jazz Jaialdia, esate baterako.
ARABA HERRIZ HERRI
Udalerria