Atlantikoko eta Mediterraneoko isurialdeen banalerroa osatzen duten mendien erdialdean dago Urkiolako Parke Naturala (5.955 Ha), eta Aramotz mendilerroaren goiko aldeko lur eremuak hartzen ditu. Durangaldea eta Arratia Bizkaiko ibarrek eta Aramaio Arabako haranak inguratzen dute naturgune paregabe hori.

Parke Naturalean dagoen mendateari eta gainean bertan San Antonio Abadearen eta San Antonio Paduakoaren omenez eraiki zuten santutegiari zor dio izena Urkiolak. Erromes ugari joan ohi da Parkearen bihotzean dagoen santutegira. Etimologiari dagokionez, Urkiola toponimoa "urki" izenetik dator eta, hala, zuhaitz mota hori nonahi aurki daiteke bertan.

Mendizaletasuna, eskalada eta historiaurreko aztarnategiak

Parke Naturalak hainbat mendizerra eta kareharrizko haitz zuri handiak ditu, eta tartean sakanak eta haran sakonak ageri dira: Aramotz, Eskubaratz, Anboto-Alluitz, Arangi... Mendizale ugari joan ohi da Urkiolako mendien edertasunak erakarrita. Dena den, duda barik, Anbotok (1.330 m), Urkiolako mendirik garaienak, erakartzen du mendizale gehien. Ausartenak Mari sorginaren kobazulora irits daitezke, mendiaren iparraldeko hormatik abiatuta. Espeleologia gustuko dutenek beste leize batzuk ere topatuko dituzte: Askondo, Baltzola, A-1, Abaro–Jentilzubi sistema eta Larrano edo Urrekazulo.

Kirol-eskalada gustuko dutenek, berriz, aukera paregabea dute inguru horretako haitz malkarretan, Astxikin, Urrestein eta Alluitzen esaterako. Gaur egun, Euskadiko eskalada eskola garrantzitsuenetariko bat Atxarten dago, eskalatzeko zailak eta errazak diren 400 bide baino gehiago dituela.

Horrez gainera, historiaurreko hainbat leize eta aztarnategi topatu dituzte inguru karstiko horretan, Axlorko "babeslekua" eta Bolinkoba, esate baterako. Horietan, Erdi Paleolitoko animalien zein gizakien aztarna asko (harpeetako hartza, elur-oreina, zaldia eta Axlorko arbasoen hortz-haginak) aurkitu dituzte, baita historiaurreko gizakiek ehizatzeko erabiltzen zituzten tresnak ere. Gaur egun, gizakiak artzaintzan (latxa ardiak, behorrak eta behiak) eta basogintzan dihardu inguru horretan.

Bestalde, naturgunean hainbat ibilbide egin daitezke, eta, horrez gainera, aisialdirako zenbait gune daude. Debekatuta dago Parkean kanpatzea, baina Urkiolako santutegiaren ondoan bi aterpe daude, bertan lo egin ahal izateko.

Oharrak

Urkiolako gainaren inguruan Toki Alai Interpretazio-Zentroa dago, eta bertan Parkeko naturaren eta kulturaren ezaugarriei buruzko erakusketa iraunkorra aurki dezakegu. Eraikina pertsona ezinduentzat egokituta dago, gainera. Hara joatea gomendagarria izan daiteke, paisaia hobeto interpretatzen lagunduko digulako.

Eskalada eskola dago naturgunean.

Kirol-eskalada, rappel, mendi-ibiliak, bizikleta-irteerak, espeleologia... mota horretako kirol jarduerak egin daitezke. Horrez gainera, Parkean bisita gidatuak antolatzen dituzte.